25.09.2025
Autor: Mateusz Doniec
Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Roberto Giraldi, znany pod pseudonimem artystycznym Castellina, był jednym z najważniejszych włoskich akordeonistów XX wieku. Jego działalność wykonawcza, kompozytorska i organizacyjna odegrała istotną rolę w rozwoju włoskiej muzyki tanecznej, zwłaszcza nurtu liscio, oraz w historii europejskiej akordeonistyki.
Dzieciństwo i początki edukacji muzycznej
Roberto Giraldi urodził się w 1920 roku w miejscowości Castellina, będącej częścią gminy Brisighella w regionie Emilia-Romania. Od nazwy tej osady wywodzi się jego pseudonim artystyczny, używany w późniejszej działalności estradowej.
Pierwsze doświadczenia muzyczne zawdzięczał ojcu, który grywał na niewielkim ludowym instrumencie miechowym. Już jako siedmiolatek występował podczas lokalnych uroczystości i festynów. Równolegle kształcił się w orkiestrze dętej, gdzie opanował grę na klarnecie oraz podstawy teorii muzyki – elementy te miały później znaczący wpływ na jego sposób aranżowania i prowadzenia zespołu.
Okres przedwojenny i występ w Rzymie w 1938 roku
Wybitne zdolności Roberto Giraldiego szybko stały się dostrzegalne, choć sytuacja materialna rodziny nie pozwalała na zakup profesjonalnego instrumentu. Według relacji z epoki, podczas wizyty w Romanii (Romagna) jego talent zwrócił uwagę Benito Mussoliniego, który polecił obdarować młodego muzyka pełnowymiarowym akordeonem.
W 1938 roku Giraldi wziął udział w monumentalnym widowisku muzycznym zorganizowanym na Piazza di Siena w Villa Borghese w Rzymie, przygotowanym z okazji wizyty Adolfa Hitlera we Włoszech. W wydarzeniu uczestniczyły setki zespołów, orkiestr i blisko tysiąc akordeonistów – było to jedno z największych tego typu przedsięwzięć w historii przedwojennej Italii.
Lata powojenne i wpływ Radio Capodistria
Po zakończeniu II wojny światowej Roberto Giraldi rozpoczął działalność zawodową w prestiżowej orkiestrze Giovanniego Fenatiego. W tym samym czasie Radio Capodistria intensywnie popularyzowało nowy nurt włoskiej muzyki tanecznej – liscio – rozwijany przez Secondo Casadeiego.
Giraldi szybko dostrzegł potencjał tej stylistyki. Przefiltrował ją jednak przez własną wrażliwość, wzbogacając o elementy muzyki hiszpańskiej oraz tanga argentyńskiego. W ten sposób wykształcił indywidualny język muzyczny, odróżniający go od innych wykonawców sceny tanecznej.
Nagrania i powstanie orkiestry Castellina–Pasi
Na początku lat 60. Roberto Giraldi, bez wsparcia wytwórni fonograficznej, nagrał dwa utwory – walc Erbitter oraz tango Akita mia – które przesłał do Radio Capodistria. Ich emisja przyniosła niespodziewany sukces i znacząco zwiększyła jego rozpoznawalność.
W połowie dekady, wspólnie z saksofonistą i klarnecistą Giovannim Pasim, Giraldi powołał do życia zespół, który przeszedł do historii jako orkiestra Castellina–Pasi. Formacja ta stała się jedną z najbardziej utytułowanych włoskich orkiestr tanecznych, nagrywając łącznie 45 albumów i zdobywając dwie Złote Płyty – osiągnięcie wyjątkowe w realiach włoskiej sceny orkiestrowej.
Twórczość kompozytorska
Roberto Giraldi był autorem około 500 kompozycji. Jego najbardziej znanym utworem pozostaje polka Tutto pepe, która przyniosła mu pierwszą Złotą Płytę. Tworzył również liczne walce i tanga, a we współpracy z autorem tekstów Carlo Ferrinim komponował popularne piosenki wykonywane przez wokalistkę Irene Vioni.
Jego styl charakteryzowała prostota zapisu nutowego przy jednoczesnym dużym stopniu trudności interpretacyjnej. Muzyka Giraldiego opierała się na ekspresji, pulsie tanecznym i emocjonalnym przekazie, co czyniło ją łatwo rozpoznawalną, lecz wymagającą wykonawczo.
Poszukiwania brzmieniowe i innowacje instrumentalne
Pod koniec lat 80. Roberto Giraldi wprowadził do repertuaru utwory wykonywane na bandoneonie zaprojektowanym przez Nella Mengasciniego. Instrument ten, wyposażony w większe guziki i charakteryzujący się pełniejszym brzmieniem, znalazł zastosowanie w nowych realizacjach repertuarowych. W okresie światowej popularności „Lambady” Roberto Giraldi zaproponował własną interpretację tego tańca, co przyniosło mu ponowne zainteresowanie publiczności międzynarodowej.
W 1990 roku Giraldi zaprojektował własny prototyp akordeonu. Instrument ten stał się pierwowzorem konstrukcji określanej jako Modello Castellina.
Ostatnie lata i znaczenie historyczne
Ostatni publiczny występ Roberto Giraldiego odbył się w lutym 1999 roku w Faenzy, podczas konkursu dla młodych akordeonistów Premio Castellina, gdzie pełnił funkcję przewodniczącego jury. Zmarł 1 marca 2000 roku.
Założona przez niego orkiestra kontynuuje działalność do dziś. Dorobek Roberto Giraldiego pozostaje trwałym punktem odniesienia dla wykonawców włoskiej muzyki tanecznej, a jego styl zachował aktualność mimo upływu czasu.
Źródło:
Venturi, Carlo. L’Interprete – Terza parte. Unione Edizioni Musicali, Włochy. Publikacja nutowa z komentarzem biograficznym.
Castellina (musicista) – włoska Wikipedia
https://it.wikipedia.org/wiki/Castellina_(musicista)
Tłumaczenie źródła wykonano z wykorzystaniem narzędzia językowego ChatGPT.
Dodaj komentarz