5.09.2025
Autor: Mateusz Doniec
Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Akordeon w Czechach drugiej połowy XX wieku trudno opisywać bez nazwiska Milana Bláhy. Był wykonawcą, pedagogiem i inicjatorem zmian, które na trwałe przesunęły akordeon z obszaru instrumentu użytkowego w stronę pełnoprawnej estrady koncertowej.
Początki
Milan Bláha urodził się 2 maja 1927 roku w Brnie, w rodzinie o silnych tradycjach muzycznych. Ojciec był amatorem-kapelmistrzem i nauczycielem gry na wielu instrumentach, co naturalnie wpłynęło na wczesne wychowanie muzyczne syna. Początkowo uczył się gry na skrzypcach, jednak w wieku dziewięciu lat całkowicie pochłonęła go harmonika – instrument, z którym związał całe dalsze życie.
Już w czasie nauki w Reálném gymnáziu w praskiej Libni jego nazwisko zaczęło pojawiać się na estradach koncertowych. Jako solista akordeonu był aktywny od 1943 roku, a w wieku szesnastu lat zdał egzamin akustyczny w Czechosłowackim Radiu w Pradze.
Radio, estrada i duet z Jiřím Fáberą
Od 1948 roku Bláha był związany z Československým rozhlasem. Początkowo występował w zespołach rozrywkowych, następnie stworzył duet akordeonowy z Jiřím Fáberą, działający w latach 1948–1968. W ciągu ponad dwudziestu lat współpracy z radiem duet zdobył ogromną popularność i znacząco wpłynął na recepcję akordeonu w czeskim życiu muzycznym.
Studia i zaplecze kompozytorskie
Równolegle z działalnością estradową Bláha kształcił się w Pradze. W 1950 roku rozpoczął studia w Konserwatorium Praskim – początkowo na harfie, następnie na wydziale kompozycji i dyrygentury. Studia ukończył w 1956 roku, zdając egzamin dyplomowy w Dvořákovej síni – głównej sali koncertowej praskiego Rudolfina., wykonując suitę Václava Trojana Císařův slavík.
Jednocześnie studiował grę na akordeonie jako głównym instrumencie u prof. dr. Ladislava Vachulki. Dyplom uzyskał w 1957 roku podczas całowieczornego recitalu, na którym zabrzmiały m.in. Chromatické variace Františka Broža oraz Toccata i fuga d-moll Johanna Sebastiana Bacha.
Konkursy i wejście do pedagogiki
Jako student brał udział w licznych konkursach krajowych i międzynarodowych, zdobywając złote medale w Bukareszcie, Warszawie i Wiedniu oraz tytuł laureata międzynarodowych konkursów akordeonowych.
W 1959 roku został profesorem Konserwatorium Praskiego. Pracował tam do 1980 roku, kształcąc kolejne pokolenia akordeonistów. Wielu jego studentów odegrało później istotną rolę w czeskim i międzynarodowym życiu akordeonowym. Po zakończeniu pracy etatowej regularnie zasiadał w jury prestiżowych konkursów na całym świecie.
Nowa literatura akordeonowa
Wysoki poziom wykonawczy i techniczna swoboda Bláhy przyciągały uwagę kompozytorów. Stał się inspiratorem i pierwszym wykonawcą wielu dzieł koncertowych na akordeon i orkiestrę. W jego repertuarze znalazły się premiery utworów m.in. Emila Františka Buriana, E. Hlobila, M. Juchelki, D. C. Vačkáře, J. Z. Bartoša, F. Broža, J. Felda i M. Vacka, a szczególne miejsce zajmowały obszerne kompozycje Václava Trojana.
Trio pro musica moderna
W 1964 roku Bláha współtworzył z gitarzystą Milanem Zelenką i skrzypkiem Alexejem Mádlem zespół kameralny Trio pro musica moderna. Zespół specjalizował się w wykonawstwie współczesnej muzyki kameralnej i intensywnie koncertował w kraju i za granicą, występując w radiu, telewizji oraz podczas licznych koncertów edukacyjnych.
Duet z Věrą Ublovą i nowe możliwości brzmieniowe
Pod koniec lat sześćdziesiątych Milan Bláha zaczął intensywnie interesować się nowymi rozwiązaniami brzmieniowymi akordeonu, które poszerzały jego barwę i funkcje wykonawcze. Zmiana instrumentarium wpłynęła na kierunek dalszej działalności artystycznej. W 1970 roku założył duet akordeonowy ze swoją byłą studentką, a od 1979 roku żoną, Věrą Ublovą.
Dla tego zespołu powstawały liczne aranżacje i nowe kompozycje. Duet prowadził ożywioną działalność koncertową w całej Europie, szczególnie w Niemczech, aż do 2009 roku. Ważnym elementem repertuaru była współpraca z Václavem Trojanem, który przygotował dla zespołu m.in. opracowania muzyki do filmów Jiříego Trnki oraz Cirkusovou suitu.
Działalność koncertowa i ostatnie lata
Milan Bláha pozostawił po sobie ogromny dorobek fonograficzny – płyty gramofonowe, CD, liczne nagrania radiowe i telewizyjne. Współpracował z orkiestrami różnych gatunków oraz instytucjami muzycznymi w kraju i za granicą, m.in. z Československým rozhlasem, Pragokoncertem i wydawnictwami muzycznymi.
Aktywną działalność artystyczną prowadził do 2009 roku, kiedy przerwała ją ciężka choroba. Do śmierci 25 kwietnia 2015 roku zajmował się porządkowaniem i publikacją nagrań ze swojego archiwum. Jego dorobek pozostaje jednym z filarów czeskiej tradycji koncertowego akordeonu.
Źródła
Informacje wykorzystane w artykule pochodzą z następujących materiałów w języku czeskim, przetłumaczonych na język polski przy użyciu narzędzia ChatGPT:
- Milan Bláha – strona encyklopedyczna z czeskojęzycznej Wikipedii:
https://cs.wikipedia.org/wiki/Milan_Bl%C3%A1ha - „Koncert na počest významného českého akordeonisty Milana Bláhy” – artykuł portalu PrahaPress:
https://www.prahapress.cz/koncert-na-pocest-vyznamneho-ceskeho-akordeonisty-milana-blahy.html - „Zemřel akordeonista Milan Bláha” – publikacja serwisu OperaPlus:
https://operaplus.cz/zemrel-akordeonista-milan-blaha/
Dodaj komentarz