23.12.2025
Autor: Mateusz Doniec
Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Poniżej zamieszczono tłumaczenie artykułu opublikowanego w czasopiśmie Hudobný život (1990, nr 24, s. 7), poświęconego jubileuszowi Marty Szökeovej – jednej z kluczowych postaci słowackiej pedagogiki akordeonowej. Tekst stanowi prasowy portret jej drogi zawodowej, obejmującej zarówno działalność pedagogiczną w bratysławskim konserwatorium i na uczelni akademickiej, jak i wkład w kształtowanie nowoczesnej metodyki gry na akordeonie, w tym upowszechnienie niemieckiej techniki miechowej oraz rozwój repertuaru koncertowego. Zarówno skan, jak i tłumaczenie zostały przygotowane na podstawie materiału przywoływanego i dokumentowanego w pracy doktorskiej Paulíny Haragovej Akordeónová pedagogika na Slovensku.
W służbie akordeonowi
W bieżącym roku swoje siedemdziesiąte urodziny obchodziła Marta Szökeová. Jej nazwisko jest nierozerwalnie związane z akordeonem, któremu podporządkowała całe swoje życie. W znacznym stopniu przyczyniła się do zrównania akordeonu z innymi instrumentami artystycznymi.
Choć urodziła się w Budapeszcie, jej los po ukończeniu żeńskiego gimnazjum w Ostřihomie skierował ją na Słowację, do Nowych Zamków, gdzie uczyła w szkole muzycznej. W 1955 roku została kierowniczką oddziału akordeonu w szkole muzycznej w bratysławskiej Petržalce. Jej zauważalne sukcesy w pierwszych konkursach wykonawczych skłoniły dyrektora konserwatorium – wówczas Wyższej Szkoły Muzycznej – prof. M. Vilca, aby zaprosił ją do zespołu pedagogicznego, w którym nieprzerwanie pracowała aż do 1983 roku.
Równolegle z wychowaniem trzech córek z wyróżnieniem ukończyła studia w katedrze nauk o muzyce i wychowania na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie, uzyskując tytuł dyplomowanego pedagoga.
Jej praca pedagogiczna cechowała się maksymalnymi wymaganiami wobec jakości kształcenia, podkreślaniem ideałów moralnych i estetycznych oraz zachowaniem najwyższych standardów ludzkich – aż po niemal macierzyński stosunek do uczniów. Nauka w jej klasie była radością. Zawsze wymagała jak najdoskonalszej realizacji koncepcji muzycznej, a jednocześnie odkrywała nowe, specyficzne możliwości aparatu wykonawczego. Uważnie śledziła wszystko, co mogło pozytywnie przyczynić się do rozwoju akordeonu.
Około 1963 roku zapoznała się z nowym sposobem gry na akordeonie, opartym na stosowaniu techniki miechowej. Natychmiast zaczęła ją wykorzystywać i dalej doskonalić w procesie nauczania. W tym kontekście szczególnie cenna jest jej metodyczna publikacja Akordeon, wydana przez Krajowy Instytut Pedagogiczny w Bratysławie w 1967 roku. W tym samym czasie coraz szerzej upowszechniał się nowy typ akordeonu z tzw. basami melodycznymi, spełniający także najbardziej wymagające oczekiwania artystyczne.
Z tym rozwojem wiąże się powstanie coraz liczniejszej i wartościowej literatury oryginalnej. Nowy artystyczny rozwój akordeonu umożliwił po raz pierwszy w Czechosłowacji wprowadzenie nauczania gry na akordeonie na VŠMU w Bratysławie. W ciągu dwudziestu lat akordeon przekształcił się z instrumentu ludowego w profesjonalno-artystyczny. Nieodłączną częścią tego „rakietowego” rozwoju była również artystyczna konfrontacja pracy Marty Szökeovej na estradzie konkursowej.
W ciągu ponad trzydziestu lat działalności zdobyła wraz ze swoimi uczniami 34 czołowe nagrody na międzynarodowych konkursach akordeonowych – nie wspominając o niezliczonych zwycięstwach na konkursach krajowych. Wychowała liczne grono odnoszących sukcesy absolwentów – m.in. J. Bugala, R. Kákoniego, T. Rácza, I. Gajana, Ľ. Žovica, B. Lenka – z których wielu stało się koncertującymi solistami.
Osobowość Marty Szökeovej jest uznawana także za granicą. W latach 1971–1980 była prezydentką międzynarodowej organizacji i konkursu Confederation Mondiale de l’Accordeon z siedzibą we Włoszech. W 1970 roku niemal samodzielnie i z powodzeniem zorganizowała międzynarodowy konkurs CMA w Trenczyńskich Cieplicach. Jednocześnie była stałym jurorem wielu innych międzynarodowych konkursów, m.in. w niemieckim Klingenthal oraz Grand Prix International de l’Accordéon w Szwajcarii. W latach siedemdziesiątych z powodzeniem prowadziła wykłady na międzynarodowych seminariach we Francji.
Dzięki jej działalności można mówić o wyrazistej słowackiej szkole akordeonowej, cieszącej się dobrą opinią w kraju i za granicą. Popularność jej osobowości przyciągała na grunt bratysławskiej uczelni wyższej wielu studentów zagranicznych.
Blisko czterdziestoletnia praca Marty Szökeovej nie była w kraju w wystarczającym stopniu doceniana – dlatego pragniemy przynajmniej w tej formie wyrazić jej, w imieniu całej społeczności akordeonowej, wdzięczność za całe życie poświęcone pracy oraz życzyć dalszego zdrowia i spokoju.
Rajmund Kákoni
Dodaj komentarz