Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Literatura źródłowa:
- Puchnowski Włodzimierz Lech, Pięćdziesiąt lat profesjonalnego kształcenia w grze na akordeonie w polskim szkolnictwie muzycznym. Zarys osiągnięć, Warszawa 2009.
- Puchnowski Włodzimierz Lech, Analiza kadry nauczycieli akordeonu w PSM, PŚSM i SOM, COPSA, Warszawa 1963/1964.
WIEDZA W PIGUŁCE – najważniejsze rzeczy, które warto zapamiętać z tego tekstu
- Akordeon został wprowadzony jako przedmiot kierunkowy do profesjonalnego szkolnictwa muzycznego w Polsce 1 września 1959 roku.
- W latach 1918–1959 w Polsce nie istniało systemowe, zawodowe kształcenie w grze na akordeonie.
- Po 1918 roku nauczanie gry na harmonii i akordeonie miało charakter prywatny i marginalny.
- W Polsce nauczycielami akordeonu byli instrumentaliści aż 21 różnych specjalności, głównie pianiści.
- Międzynarodowy Konkurs Akordeonowy w Warszawie w 1955 roku stał się momentem przełomowym. Medale zdobyli Zygmunt Mildner, Włodzimierz Lech Puchnowski, Marceli Makowski i Urszula Rzeczkowska.
- Najważniejszym autorytetem pedagogicznym epoki był Jerzy Orzechowski.
- Do kluczowych pedagogów i praktyków należeli także Witold Kulpowicz, Jerzy Dastych, Tadeusz Hejda i Franciszek Wilkoszewski.
- W 1959 roku Włodzimierz Lech Puchnowski został skierowany na zagraniczne studia instrumentalne.
Brak systemowego kształcenia po 1918 roku
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku w Polsce nie wprowadzono akordeonu do systemu profesjonalnego szkolnictwa muzycznego. Nauczanie gry na harmonii, a pod koniec lat trzydziestych także na akordeonie, miało charakter prywatny i było traktowane marginalnie. Sytuacja ta utrzymywała się również po II wojnie światowej.
Po 1945 roku nauczanie gry na akordeonie funkcjonowało głównie w strukturach Państwowych Umuzykalniających Szkół Muzycznych, a po reformie szkolnictwa muzycznego w latach 1949–1950 w Państwowych Szkołach Muzycznych oraz Społecznych Ogniskach Muzycznych. Jednostki te różniły się nazwą, lecz ich struktury dydaktyczne i merytoryczne pozostawały zbliżone.
Kadra nauczycielska i jej kwalifikacje
Nauczycielami gry na akordeonie byli instrumentaliści reprezentujący 21 różnych specjalności muzycznych, w większości pianiści, którzy traktowali akordeon jako instrument poboczny wobec fortepianu. Nauczanie odbywało się bez zaplecza metodologicznego i bez systemowego przygotowania pedagogicznego w zakresie gry na akordeonie.
Skutki tego stanu rzeczy dokumentują dane z 1963 roku, pochodzące z analizy kadry nauczycieli akordeonu zatrudnionych w PSM, PŚSM i SOM. Spośród 603 nauczycieli jedynie 55 ukończyło PSM w specjalności gra na akordeonie, 10 posiadało eksternistyczny dyplom PŚSM, a tylko 1 nauczyciel miał pełne kwalifikacje do nauczania na wszystkich poziomach szkolnictwa muzycznego. Dane te ukazują konsekwencje braku zawodowego kształcenia akordeonowego w okresie poprzedzającym 1959 rok.
Kontekst międzynarodowy
W odróżnieniu od Polski w Związku Radzieckim harmonia została uznana za instrument godny kształcenia zawodowego już w 1924 roku i wprowadzona do ponadpodstawowego szkolnictwa muzycznego. W 1938 roku Kijowskie Konserwatorium Muzyczne jako pierwsze w ZSRR nadało instrumentowi rangę akademicką.
W Niemczech w 1936 roku w Trossingen rozpoczęto kształcenie nauczycieli akordeonu w zawodowej szkole muzycznej, a w 1942 roku kontynuowano je w formie seminarium nauczycielskiego przy miejskiej szkole muzycznej. Po zakończeniu II wojny światowej akordeon uzyskał prawa artystyczne i został wprowadzony do konserwatoriów oraz uczelni wyższych m.in. w Czechosłowacji, Niemieckiej Republice Demokratycznej i Związku Radzieckim.
Szkolnictwo artystyczne w Polsce po 1945 roku
Po 1947 roku, na mocy dekretu Prezydenta RP z 28 października, uczelnie artystyczne w Polsce zostały pozbawione praw akademickich i przesunięte do kategorii wyższych szkół zawodowych. W konsekwencji nie prowadzono studiów magisterskich ani kształcenia kadry na poziomie akademickim w dziedzinie sztuk muzycznych.
Stan ten utrzymywał się mimo kolejnych aktów prawnych z lat 1950 i 1953. Dopiero ustawa z 29 marca 1962 roku częściowo przywróciła uczelniom artystycznym prawa akademickie oraz możliwość prowadzenia studiów magisterskich.
Konkurs 1955 roku jako punkt zwrotny
W 1955 roku, w ramach Międzynarodowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w Warszawie, odbył się Międzynarodowy Konkurs Akordeonowy. Wzięli w nim udział uczniowie i absolwenci Państwowych Szkół Muzycznych: Zygmunt Mildner z Katowic, uczeń Jerzego Mamina, Włodzimierz Lech Puchnowski oraz Marceli Makowski z Warszawy, uczniowie Jerzego Orzechowskiego, a także Urszula Rzeczkowska, uczennica Witolda Kulpowicza.
Zygmunt Mildner zdobył srebrny medal, natomiast Włodzimierz Lech Puchnowski, Marceli Makowski i Urszula Rzeczkowska uzyskali medale brązowe. Osiągnięte wyniki zostały odnotowane przez Ministerstwo Kultury jako dowód możliwości osiągania poziomu międzynarodowego mimo braku systemowego kształcenia akordeonowego w Polsce.
Droga do 1 września 1959 roku
Bezpośrednią konsekwencją konkursu z 1955 roku była decyzja Ministerstwa Kultury o konieczności gruntownej reorganizacji kształcenia w grze na akordeonie. Zakładano przeniesienie procesu dydaktycznego w pierwszej kolejności do zawodowego szkolnictwa średniego, a w dalszej perspektywie do szkolnictwa wyższego.
W wyniku przeprowadzonych przesłuchań Włodzimierz Lech Puchnowski został uznany za właściwego kandydata na wyższe studia instrumentalne w specjalności gra na akordeonie i skierowany do Franz Liszt Hochschule für Musik w Weimarze. Po jego powrocie do kraju w 1959 roku możliwe stało się formalne wprowadzenie akordeonu do systemu zawodowego kształcenia muzycznego.
Dnia 1 września 1959 roku akordeon został oficjalnie włączony jako przedmiot kierunkowy do profesjonalnego szkolnictwa muzycznego w Polsce, co zamknęło okres prowizorycznego nauczania i zapoczątkowało nowy etap w historii polskiej akordeonistyki.
Dodaj komentarz