18.09.2025
Autor: Mateusz Doniec
Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Matti Rantanen, urodzony 20 lutego 1952 roku w Helsinkach, należy do grona postaci, które trwale zmieniły pozycję akordeonu w fińskim życiu muzycznym. Jego droga prowadziła od dziecięcej fascynacji instrumentem do stworzenia i ukształtowania akademickiego modelu kształcenia akordeonistów.
Dzieciństwo i pierwsze impulsy
Rantanen dorastał w robotniczej rodzinie w Helsinkach, w skromnych warunkach mieszkaniowych na ulicy Pohjoisella Makasiinikadulla. Jedno pomieszczenie pełniło funkcję kuchni, pokoju dziennego i sypialni, a mieszkanie mieściło się nad dawnymi stajniami, przekształconymi później w garaże. Dwaj starsi bracia zostali w czasie wojny wysłani do Szwecji, jeden z nich nie wrócił już do Finlandii.
Impuls do gry na akordeonie – w języku fińskim określanym słowem harmonikka – pojawił się bardzo wcześnie. Istotną rolę odegrał Leevi Rantalaiho – akordeonista i dziennikarz, przyjaciel ojca, realizujący audycje akordeonowe dla Yleisradio. Trzyletni Matti słuchał jego gry, chowając się w komórce i „grając” na pudełku po butach. Wkrótce pojawił się pierwszy instrument, a regularna nauka rozpoczęła się w wieku sześciu lat, początkowo wspólnie z Raimo Sirkią, późniejszym śpiewakiem operowym.
Edukacja i wczesna samodzielność
Od końca lat 50. Rantanen uczył się w Lasse Pihlajamaan harmonikkaopisto, równolegle pobierając lekcje prywatne. Już jako ośmiolatek zarabiał na grze, finansując w ten sposób własną edukację. Wyraźnie krystalizowało się jego ukierunkowanie repertuarowe – dystans wobec muzyki tanecznej i koncentracja na akordeonie koncertowym.
Studia uniwersyteckie ukończył w 1974 roku w Helsinkach, a rok później wyjechał do Kopenhagi, gdzie kształcił się pod kierunkiem Mogensa Ellegaarda w Duńskiej Królewskiej Akademii Muzycznej. Ten etap okazał się kluczowy dla dalszych decyzji artystycznych i instytucjonalnych.
Konkursy i debiut estradowy
Lata młodzieńcze przyniosły znaczące sukcesy konkursowe – tytuł mistrza Finlandii oraz dwukrotne zwycięstwo w nordyckim konkursie akordeonowym. W 1970 roku Rantanen zdobył brązowy medal Coupe Mondiale w Salzburgu. Rok później zadebiutował koncertowo na festiwalu Jyväskylän Kesä, rozpoczynając regularną działalność solistyczną.
Sibelius-Akatemia i nowy model kształcenia
Decydujący zwrot nastąpił w drugiej połowie lat 70. Po studiach w Danii Rantanen sformułował dwa zasadnicze wnioski – brak miejsca dla akordeonu w akademii wynikał z braku repertuaru, a realną przestrzenią rozwoju mogła być muzyka współczesna. Z tą perspektywą zwrócił się do rektora Akademii Sibeliusa.
W 1977 roku rozpoczęła działalność nowo utworzona klasa akordeonu w Akademii Sibeliusa, której Rantanen został kierownikiem. Początkowo kształcił czterech studentów, wśród nich Heidi Velamo, późniejszą żonę. W 2015 roku otrzymał tytuł profesora.
Współpraca z kompozytorami i repertuar
W kolejnych latach Rantanen nawiązał współpracę z fińskimi kompozytorami, którzy zaczęli tworzyć nowy repertuar akordeonowy. Szczególne miejsce zajmuje Jukka Tiensuu i jego utwór Sinistro na akordeon i gitarę, określany przez Rantanena jako moment przełomowy dla fińskiej i międzynarodowej literatury akordeonowej. W sumie artysta dokonał prawykonań około 70–80 fińskich utworów – solowych, kameralnych i koncertowych.
Działalność wykonawcza i pedagogiczna
Rantanen występował jako solista i kameralista z Orkiestrą Symfoniczną Radia Fińskiego, zespołem Avanti! czy Keski-Pohjanmaan Kamariorkesteri, współpracując z dyrygentami tej rangi co Esa-Pekka Salonen czy Jorma Panula. Równolegle prowadził działalność pedagogiczną jako profesor wizytujący m.in. w Trossingen, Kopenhadze i londyńskiej Royal Academy of Music.
Dyskografia, zapoczątkowana w 1980 roku, obejmuje nagrania solowe i kameralne z muzyką Bacha, Zolotariowa oraz fińskich kompozytorów współczesnych, dokumentując kolejne etapy konsekwentnie budowanej drogi artystycznej związanej z akordeonem.
Źródła:
Matti Rantanen – fińska Wikipedia
https://fi.wikipedia.org/wiki/Matti_Rantanen
Matti Rantanen – Yle Musiikin syntymäpäiväkalenteri
https://yle.fi/aihe/a/20-282325
Matti Rantanen – profil artysty (Pigini)
https://www.pigini.com/en/artist/matti-rantanen/
Treści pochodzące ze źródeł w języku fińskim zostały przetłumaczone z wykorzystaniem narzędzia językowego ChatGPT.
Dodaj komentarz