Artykuł został opublikowany w ramach programu KPO dla Kultury, finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Literatura źródłowa:
- History of the Musette, w: Mel Bay Presents: French Music for Accordion, Vol. 2
- Bal-musette – hasło encyklopedyczne, Wikipedia
- Tremolo (Akkordeon) – hasło encyklopedyczne, Wikipedia
- Accordion reed ranks and switches – hasło encyklopedyczne, Wikipedia
WIEDZA W PIGUŁCE – najważniejsze rzeczy, które warto zapamiętać z tego tekstu
- druga połowa XIX wieku – początki musette w Paryżu
- przedstawiciele – Gus Viseur, Tony Murena, Jo Privat
- tremolo francuskie – trzy chóry 8’, symetryczne rozstrojenie
- Bal-musette – forma wydarzenia muzyczno-tanecznego, wywodząca się z końca XIX wieku, związana z muzyką musette wykonywaną początkowo na cabrette, a następnie na akordeonie.
- Cabrette – niewielkie dudy, pierwotnie wykorzystywane w musette, zostały stopniowo wyparte przez akordeon.
Początki musette w Paryżu
Migracja z Owernii i środowisko społeczne
W drugiej połowie XIX wieku do Paryża napływała ludność z regionu Owernii. Migranci osiedlali się m.in. w okolicach Bastille, gdzie ulica rue de Lappe stała się centrum ich życia społecznego. Prowadzili tam liczne kawiarnie i lokale, takie jak cafés-limonade, cafés-tabac oraz cafés-charbons.
Po zakończeniu pracy kelnerzy i kelnerki tańczyli przy muzyce wykonywanej na cabrette – niewielkich dudach miechowych, określanych nazwą musette. Za niewielką opłatą organizowano spontaniczne tańce. Z tego środowiska wykształciła się forma określana jako bal-musette.
Znaczenie cabrette
Cabrette była pierwotnym instrumentem muzyki musette. To właśnie od jej nazwy pochodzi określenie całego stylu. W początkowym okresie repertuar taneczny opierał się głównie na bourrée, tradycyjnym tańcu regionalnym.
Wprowadzenie akordeonu do musette
Rola muzyków włoskich
Pod koniec XIX wieku do Paryża zaczęli przybywać muzycy włoscy, docierający głównie przez Gare de Lyon. Wraz z nimi pojawił się akordeon, który stopniowo zaczął wypierać cabrette z lokali bal-musette.
Część lokali zaczęła używać nazwy bal-musette w sposób swobodny, zastępując tradycyjne instrumentarium instrumentami niemieckimi i włoskimi. Zmienił się również charakter muzyki – bourrée ustępowała miejsca nowym formom tanecznym, a atmosfera lokali ulegała przeobrażeniu.
Reakcja władz
W 1887 roku prefekt policji w Paryżu podjął działania mające na celu ograniczenie tego zjawiska. Zakazano otwierania lokali bal-musette, które nie zatrudniały autentycznych muzyków musette, co miało przeciwdziałać nadmiernym zmianom charakteru tych miejsc.
Musette jako miejski styl muzyczny
Paryż jako centrum musette
Paryż stał się głównym ośrodkiem musette. Styl ten różnił się od muzyki granej w brasseriach i na wiejskich potańcówkach. W lokalach musette:
- nie używano instrumentów dętych blaszanych
- nie wpuszczano dzieci
- muzycy grali na podwyższeniach lub balkonach
Publiczność składała się z doświadczonych tancerzy i znawców muzyki. Musette było postrzegane jako element kosmopolitycznego życia Paryża, łączący różne wpływy stylistyczne.
Rozszerzenie stylistyczne
W musette zaczęły pojawiać się elementy innych nurtów muzycznych, w tym pieśni, muzyki latynoskiej, cygańskiej oraz swingu. Choć swing, który dotarł do Francji z Nowego Jorku w latach 20. XX wieku, nie był oficjalnie akceptowany w lokalach bal-musette, wpływał na sposób gry niektórych muzyków.
Do wykonawców, którzy wprowadzali elementy jazzowe i swingowe, należeli m.in. Gus Viseur, Tony Murena oraz Jo Privat. Wpływ ten był wspierany przez muzyków romskich zamieszkujących obrzeża Paryża.
Zmierzch złotego okresu musette
Pojawienie się rock and rolla przyczyniło się do osłabienia pozycji musette. Styl ten zaczął być utożsamiany głównie z brzmieniem akordeonu, jego wyraźnym wibratem oraz repertuarem taneczno-rozrywkowym, m.in. weselnym. Mimo tego musette pozostało istotnym elementem paryskiej kultury muzycznej.
Akordeon musette i tremolo francuskie
Budowa brzmienia
Charakterystyczne brzmienie akordeonu w musette osiągnięto poprzez zastosowanie kilku chórów stroików o celowo zróżnicowanym stroju. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem było użycie trzech chórów 8’.
Zasada tremolo francuskiego
W tzw. tremolo francuskim:
- jeden chór strojony jest centralnie
- dwa chóry są rozstrojone symetrycznie – jeden wyżej, drugi niżej
Jednoczesne brzmienie tych stroików powoduje wyraźne falowanie dźwięku, które stało się znakiem rozpoznawczym musette. Tremolo to wynika z konstrukcji instrumentu i stroju stroików, a nie z techniki wykonawczej.
Rejestry
Akordeony musette wyposażone są w rejestry, umożliwiające łączenie lub wyłączanie poszczególnych chórów stroikowych. Pozwala to na uzyskanie zarówno pełnego brzmienia musette, jak i bardziej neutralnego dźwięku.
Dodaj komentarz